Wat is deviantie?
In de eerste instantie bedoelen we met deviantie zaken als stelen, moorden (delinquentie), ernstige verslavingen aan alcohol, drugs (addictie), ongewoon sexueel gedrag, prostitutie, suïcide.
Kortom: maatschappelijk geïdentificeerde vormen van problematisch gedrag. Maar daarmee zijn we er niet. Want wanneer is wat precies deviant?
- Doden is verboden, maar in oorlogstijd voor soldaten verplicht. De deviantie zit klaarblijkelijk niet in de daad zelf, maar in de omstandigheden waaronder hij uitgevoerd wordt.
- Je regelmatig bedrinken maar je verder aangepast gedragen geldt niet als afwijkend sociaal gedrag. De deviantie zit klaarblijkelijk meer in de sociale gevolgen dan in het doen zelf.
- Abortus plegen is een strafbare handeling, tenzij een arts een indicatie vaststelt. Al dan niet deviant zijn kan dus afhangen van het oordeel van een expert.
- Als prostitutie een vorm van deviantie is, wie is er dan het deviante individu? De prostitué(e), de souteneur, de klant, of alle drie? Met andere woorden: in hoeverre is deviantie aan personen gebonden?
- Is homoseksualiteit onder Griekse filosofen deviant? En onder hun huidige Nederlandse collega’s? Is homoseksualiteit vandaag de dag in Nederland nog een deviantie? Kortom, cultuur en tijdsgewricht relativeren wat afwijkend is en wat niet.
- Is druggebruik in de scene, of stelen in een jeugdbende, deviant? Als in de bende geldt: ‘Wie niet steelt is maf’ is het eerder afwijkend om niet te stelen. Als groepen deviant zijn, zijn de (alle) leden van die groep dat dan ook?
- Is iemand die zich incidenteel prostitueert deviant, of moet men er min of meer zijn beroep van maken? De vraag is dus wanneer een gedrag iemands sociale identiteit tot een mogelijke deviantie maakt.
- Is stotteren deviant? Zenuwachtig zijn, een tic hebben, zweten? Met andere woorden, gelden afwijkingen van individueel functioneren als afwijkend sociaal gedrag?
- Wat te denken van vloeken, schrokken, neuspeuteren, schelden, boeren — in hoeverre vormen verstoringen van wat betamelijk wordt geacht deviantie?
- Is in jezelf mompelen afwijkend? Stiekem pornoplaatjes kijken, masturberen, dagdromen? In hoeverre moet gedrag opgemerkt worden om als afwijkend te kunnen gelden?
- Als deviantie voor de pastoor ‘zonde’ is, voor de arts ‘ziekte’ voor de jurist ‘delinquentie’, is er tussen deze drie dan nog een andere samenhang dan het loutere feit dat sociologen ze ‘devianties’ noemen? Kortom, is ‘deviantie’ iets anders dan een definitie? Wat is er reëel aan?
Uit deze vragen blijkt dat we de notie ‘afwijkend sociaal gedrag’ kennen en redelijker wijs kunnen gebruiken, zonder dat we deze precies kunnen opschrijven. We kunnen de grenzen ervan niet vastleggen. Ook is het niet gemakkelijk een aantal kenmerken op te sommen die in elk geval aan alle vormen van deviantie toekomt. We gaan ervan uit dat we ongeveer weten wat we ermee bedoelen: deviantie is een ‘sensitizing concept’.
| < Vorige |
|---|
